
تستوسترون معروف به هورمون مردان است اما به میزان اندکی نیز در بدن زنان نیز وجود دارد . تولید آن پیش از دو ماهگی جنین در رحم مادر آغاز شده و اگر جنین پسر باشد ، تستوسترون موجب شکل گیری آلت تناسلی مردانه میشود . چند هفته بعد از تولد نوزاد ، تولید هورمون تستوسترون رکود شدید میابد . در دورۀ بلوغ تولید این هورمون زیاد میشود . بدن هر مرد حدودا بیست تا چهل برابر بیشتر از بدن هر زن تستوسترون تولید میکند . اثر هورمون تستوسترون شامل مواردی است چون : بروز صفات ثانویه جنسی مانند رویش موی صورت ، بم شدن صدا ، رشد بافتهای جنسی ، ریزش موی مدل مردانه ، رشد عضلات و استخوان . محل اصلی تولید این هورمون در بدن مردها بیضه ها است و مقدار کمی در غدد فوق کلیوی هم تولید میشود و برداشتن بیضهها موجب کاهش صفات ثانویه جنسی میشود .
علائم کاهش تستوسترون در مردان
در مردان ، عارضه های ناشی از کاهش تستوسترون بستگی به زمان کاهش سطح آن دارد .
* اگر تستوسترون ناکافی در دوران جنینی وجود داشته باشد ، ممکن است رشد دستگاه تناسلی را تحت تاثیر قرار دهد . ممکن است آلت تناسلی و کیسه بیضه رشد کافی نداشته باشد و ظاهر آن شبیه آلت تناسلی زنانه گردد و یا ظاهر آلت شبیه دستگاه تناسلی هر دو جنس نباشد . به یاد داشته باشید که مرد بودن به نوع کروموزوم بستگی دارد و نه به ظاهر شخص .
* اگر سطح تستوسترون قبل یا در دوران بلوغ کافی نباشد ، ممکن است عدم رشد بلوغ جنسی رخ دهد . نشانه های آن میتواند شامل موارد ذیل باشد : عدم رشد عضلانی ، نارسایی در ایجاد صدای مردانه ، رشد ضعیف مو بدن ، سینه بزرگ (gynecomastia) ، عدم رشد کافی آلت تناسلی و بیضه ها .
* در افراد بالغ ، کاهش سطح تستوسترون ممکن است موجب کاهش عملکرد و میل جنسی ، ناباروری و ناتوانی جنسی شود . ریزش مو ، کاهش حجم عضلانی ، پوکی استخوان (osteoporosis) و کاهش تراکم استخوانی از علائم دیگر آن میتواند باشد .
* در بزرگسالان ممکن است میل جنسی کاهش یافته، قدرت استخوانها و رشد عضلات کم شده ، و آنها دچار اضافه وزن و بی خوابی و افسردگی شوند این علائم می توانند نشانه های آندروپوز (Andropause) یا یائسگی مردانه باشد . از جمله عوامل بروز یائسگی مردانه ، افزایش سن و کاهش میزان هورمون تستوسترون در بدن است که بر سلامت جسم و روان فرد اثر می گذارد و عوارض آن از 50 سالگی به بعد نمایان می شود .
علائم کاهش تستوسترون در زنان
بعضی ها فکر میکنند که کاهش تستوسترون تنها یک بیماری مردانه است در حالی که کاهش سطح آن در زنان نیز ممکن موجب عوارضی گردد . علائم آن میتواند شامل موارد ذیل باشد : گرگرفتگی ، تحریک پذیری ، از دست دادن میل جنسی ، و اختلال در خواب ، کاهش حجم عضلانی ، کاهش تراکم استخوانی (پوکی استخوان) ، و از دست دادن موهای بدن .
زمان مشاوره پزشکی
* در نوزادان چک کردن بیضه ها و اطمینان از قرار گرفتن آنها در کیسه بیضه مفید است .
* در دوران بلوغ پسرها ، لازم است موارد ذیل در مد نظر والدین باشد : توسعه خصوصیات ثانویه جنسی مانند تغییر صدا ، رشد مو و رشد عضلانی .
* اغلب مردان دچار اختلال نعوظ و کاهش میل جنسی میشوند .
* در زنان از دست رفتن میل جنسی و تحریک شهوانی روئیت میشود .
چگونه کاهش تستوسترون تشخیص داده میشود؟
تشخیص بیماری به سن شخص بستگی دارد . بسیاری اوقات تشخیص قبل از سنین بلوغ صورت میگیرد که بر اساس مشاهده اختلالات در رشد جسمی است .
اگر تشخیص دکتر ، کاهش تستوسترون یا هیپوگنادیسم باشد ، آزمایش خون برای اندازه گیری سطح تستوسترون دستور داده میشود . سطح تستوسترون در طول روز متفاوت است و در اغلب موارد ، سطح تستوسترون درصبح اندازه گیری می شود .
با توجه به وضعیت بالینی ، آزمایشات دیگری ممکن است در نظر گرفته شود تا مشخص شود که آیا کاهش تستوسترون به علت هیپوگنادیسم اولیه یا ثانویه است .
معالجه کاهش تستوسترون در مردان
در مردان ، کاهش سطح هورمون تستوسترون در بدن می تواند با جایگزین هورمونی یعنی تستوسترون صورت گیرد . تستوسترون درمانی معمولا به شکل تزریق عضلانی ، دو هفته در میان صورت میگیرد . چسبهای پوستی روش دیگری است که معمولا شب ها ، چسبی را که حاوی تستوسترون است ، بر پشت ، شکم ، قسمت بالای بازوها یا ران ها قرار می دهند . بکار گیری ژل روش دیگری است در این روش ژل تستوسترون بر روی پوست ، نواحی تحتانی شکم ، فوقانی بازوها یا شانه ها مالیده می شود . آدامسهای مخصوصی نیز برای معالجه بکار میرود که ماده ای شبیه آدامس یا آب نبات است که به تدریج تستوسترون را آزاد می کند . گاهی تستوسترون خوراکی برای استفاده کوتاه مدت توصیه می شود.
درمان کاهش تستوسترون در زنان
تا جایی که من اطلاع دارم FDA هیچ دارویی را برای درمان کاهش تستوسترون در زنان به تائید نرسانده است . لیکن در سال ۲۰۰۹ دارو Estratest وارد داروخانه ها شده است که ترکیبی از استروژن و متیل تستوسترون است (Esterified estrogens and methyltestosterone) . برخی از پزشکان از روشهایی که برای مردان بکار میرود برای زنان در دوزاژ کم بکار میبرند که دقت عمل و ایمنی در این روش زیر علامت سئوال است .
تست تستوسترون :
Adult males (morning): 270-1070 ng/dL (9.36-37.1 nmol/L)
Adult females (morning): 6-86 ng/dL (0.21-2.98 nmol/L)
Pregnant women: 3 to 4 times normal
Postmenopausal women: 8-35 ng/dL (0.28-1.22 nmol/L)
Premature neonates, male: 37-198 ng/dL (1.28-6.87 nmol/L)
Premature neonates, female: 5-22 ng/dL (0.17-0.76 nmol/L)
Neonates, male: 75-400 ng/dL (2.6-13.9 nmol/L)
Neonates, female: 20-64 ng/dL (0.69-2.22 nmol/L)
Children, male, 1 to 5 months: 1-177 ng/dL (0.03-6.14 nmol/L)
Children, female, 1 to 5 months: 1-5 ng/dL (0.03-0.17 nmol/L)
Children, males, 6-11 months: 2-7 ng/dL (0.07-0.24 nmol/L)
Children, females, 6 to 11 months: 2-5 ng/dL (0.07-0.24 nmol/L)
Children, males, 1 to 5 years: 2-25 ng/dL (0.07-0.87 nmol/L)
Children, females, 1 to 5 years: 2-10 ng/dL (0.07-0.35 nmol/L)
Children, males, 6 to 9 years: 3-30 ng/dL (0.10-1.04 nmol/L)
Children, females, 6 to 9 years: 2-20 ng/dL (0.07-0.69 nmol/L)
Male Tanner stages :
Tanner stage 1: 2-23 ng/dL (0.07-0.8 nmol/L)
Tanner stage 2: 5-70 ng/dL (0.17-2.43 nmol/L)
Tanner stage 3: 15-280 ng/dL (0.52-9.72 nmol/L)
Tanner stage 4: 105-545 ng/dL (3.64-18.91 nmol/L)
Tanner stage 5: 265-800 ng/dL (9.19-27.76 nmol/L)
Female Tanner stages :
Tanner stage 1: 2-10 ng/dL (0.07-0.35 nmol/L)
Tanner stage 2: 5-30 ng/dL (0.17-1.04 nmol/L)
Tanner stage 3: 10-30 ng/dL (0.35-1.04 nmol/L)
Tanner stage 4: 15-40 ng/dL (0.52-1.39 nmol/L)
Tanner stage 5: 10-40 ng/dL (0.35-1.39 nmol/L)
منبع جدول تست تستوسترون :
* Tietz NW (Ed): Clinical Guide to Laboratory Tests, 3rd ed. W. B. Saunders, Philadelphia, PA, 1995.
* Kratz A, Ferraro M, Sluss PM, et al: Case records of the Massachusetts General Hospital: laboratory values. N Engl J Med 2004; 351(15):1549-1563